Włoskie rodzajniki il, lo, la: kiedy który i dlaczego
Koloseum w Rzymie
Cała reguła mieści się na jednej stronie i opiera się na wymowie, nie na pamięci. Plus trzy błędy, które Polacy robią najczęściej.
W polskim rodzajników nie ma i to jest cały problem. Nie mamy odruchu, który podpowiadałby, czy przed rzeczownikiem coś stoi, więc na początku albo pomijamy rodzajnik wszędzie, albo wstawiamy go na chybił trafił.
Dobra wiadomość jest taka, że włoskie rodzajniki nie wymagają pamięci. Wymagają jednej obserwacji: wybór między il a lo nie ma nic wspólnego z gramatyką. Chodzi o to, żeby dało się to wygodnie wymówić. Kiedy raz to zobaczysz, reszta układa się sama.
Osiem form i skąd się biorą
Rodzajnik określony (ten, o którym wiadomo, o co chodzi) ma po włosku sześć postaci:
| Włoski | Wymowa | Po polsku | Kiedy tak mówimy |
|---|---|---|---|
| il libro | il LI-bro | ta książka | Rodzaj męski, przed zwykłą spółgłoską. |
| lo studente | lo stu-DEN-te | ten student | Rodzaj męski, przed trudną zbitką. |
| l'amico | la-MI-ko | ten przyjaciel | Rodzaj męski, przed samogłoską. |
| la casa | la KA-za | ten dom | Rodzaj żeński. |
| l'amica | la-MI-ka | ta przyjaciółka | Rodzaj żeński, przed samogłoską. |
| i libri | i LI-bri | te książki | Liczba mnoga od „il”. |
| gli studenti | lji stu-DEN-ti | ci studenci | Liczba mnoga od „lo” i „l'”. |
| le case | le KA-ze | te domy | Liczba mnoga, rodzaj żeński. Zawsze. |
Rodzaj żeński jest banalny: la, przed samogłoską l', w liczbie mnogiej zawsze le. Nie ma tu żadnego wyjątku i można o tym zapomnieć.
Cała trudność siedzi w rodzaju męskim. I wcale nie jest trudnością.
Dlaczego „lo studente”, a nie „il studente”
Powiedz na głos „il studente”. Trzy spółgłoski pod rząd: l-s-t. Język się na tym potyka.
Dlatego włoski wstawia w takich miejscach lo: samogłoska na końcu rodzajnika rozdziela zbitkę i słowo daje się wypowiedzieć płynnie. To wszystko. Reguła nie jest kaprysem gramatyki, tylko wygodą ust, i dokładnie tak warto ją zapamiętać.
Lo stoi przed rzeczownikami, które zaczynają się od:
- s + spółgłoska: lo studente, lo sport, lo specchio, lo sbaglio
- z: lo zio (wujek), lo zaino (plecak), lo zucchero (cukier)
- gn: lo gnocco, lo gnomo
- ps, pn: lo psicologo, lo pneumatico
- x, y oraz i w roli półsamogłoski: lo xilofono, lo yogurt
We wszystkich pozostałych przypadkach jest il: il libro, il gatto, il treno, il pane. A przed samogłoską jest l': l'amico, l'orologio, l'uomo.
Liczba mnoga trzyma się tej samej logiki: tam, gdzie w liczbie pojedynczej było il, jest i (i libri), a tam, gdzie lo albo l', jest gli (gli studenti, gli amici, gli gnocchi).
Rodzajnik nieokreślony: un, uno, una, un'
Ten sam podział, cztery formy:
| Włoski | Wymowa | Po polsku | Kiedy tak mówimy |
|---|---|---|---|
| un libro | un LI-bro | (jakaś) książka | Męski, przed zwykłą spółgłoską. |
| un amico | u-na-MI-ko | (jakiś) przyjaciel | Męski przed samogłoską, BEZ apostrofu. |
| uno studente | U-no stu-DEN-te | (jakiś) student | Tam, gdzie „lo”. |
| una casa | U-na KA-za | (jakiś) dom | Żeński. |
| un'amica | u-na-MI-ka | (jakaś) przyjaciółka | Żeński przed samogłoską, Z apostrofem. |
To jest miejsce, w którym warto się zatrzymać na chwilę dłużej, bo różnica jest jednym znakiem:
- un amico: mężczyzna, bez apostrofu
- un'amica: kobieta, z apostrofem
Un to pełna, normalna forma rodzaju męskiego. Nie jest skróceniem niczego, więc apostrof byłby tu bez sensu. Una faktycznie się skraca do un' i dlatego apostrof się pojawia. W mowie te dwie formy brzmią identycznie; różnica istnieje tylko na piśmie i jest jednym z najczęstszych błędów w pracach pisemnych.
Liczby mnogiej rodzajnik nieokreślony nie ma. Zamiast niej używa się dei / degli / delle („jacyś, jakieś”): dei libri, degli studenti, delle case.
Naucz się tych zwrotów na dobre
Lingaria zamieni je w fiszki i przypomni każdy wtedy, gdy zacznie ulatywać z pamięci.
Co naprawdę działa w nauce słówek, wyjaśnia tekst „Nauka angielskiego z piosenek: czego nie uczy podręcznik”.
Rodzajnik zrośnięty z przyimkiem
Pięć przyimków łączy się z rodzajnikiem w jedno słowo. To nie jest opcja: tak się po prostu pisze i mówi.
| Włoski | Wymowa | Po polsku | Kiedy tak mówimy |
|---|---|---|---|
| di + il = del | del | książki (czyjej) | „Il libro del ragazzo” (książka chłopaka). |
| a + il = al | al | do, w | „Vado al cinema” (idę do kina). |
| da + il = dal | dal | od, u | „Vengo dal medico” (wracam od lekarza). |
| in + il = nel | nel | w | „Nel cassetto” (w szufladzie). |
| su + il = sul | sul | na | „Sul tavolo” (na stole). |
Pozostałe formy tworzy się dokładnie tak samo, według rodzajnika, który wchodzi do środka:
- di: del, dello, dell', della, dei, degli, delle
- a: al, allo, all', alla, ai, agli, alle
- da: dal, dallo, dall', dalla, dai, dagli, dalle
- in: nel, nello, nell', nella, nei, negli, nelle
- su: sul, sullo, sull', sulla, sui, sugli, sulle
Con łączy się nieobowiązkowo (col, coi: spotykane, ale coraz rzadziej pisane), a per nie łączy się wcale: per il ragazzo, nigdy „perl”.
Kiedy rodzajnika nie ma wcale
Kilka miejsc, w których polski odruch „nic nie wstawiać” jest akurat trafny:
- Imiona i nazwiska: Marco è italiano. (Na północy usłyszysz il Marco, ale to lokalny zwyczaj, nie norma.)
- Miasta: Vado a Roma, Vivo a Milano. Kraje już rodzajnik mają: l'Italia è bella.
- Utarte wyrażenia z przyimkiem: a casa, a scuola, in macchina, in centro, in ufficio, a letto.
- Zaimek dzierżawczy + jeden członek rodziny: mia madre, mio fratello, tuo padre.
Ostatni punkt ma dokładnie zarysowaną granicę i warto ją znać, bo wygląda na kaprys:
- mia sorella: moja siostra (bez rodzajnika)
- la mia sorella maggiore: moja starsza siostra (z przymiotnikiem rodzajnik wraca)
- il mio fratellino: mój braciszek (zdrobnienie też go przywraca)
- il loro padre: ich ojciec (loro zawsze bierze rodzajnik)
- la mia macchina: mój samochód (bo to nie jest rodzina)
Trzy błędy, które robią Polacy
1. Pomijanie rodzajnika. Najczęstszy i najbardziej słyszalny. Casa è grande to zdanie, które Włoch zrozumie, ale które brzmi jak „dom jest duży” powiedziane przez kogoś, kto uczy się od tygodnia. Poprawnie: La casa è grande.
2. „il studente”, „il zio”. Odruchowe wstawianie il wszędzie. Test jest prosty i robi się go uchem: jeśli po rodzajniku zbiera się kilka spółgłosek, potrzebne jest lo.
3. „un'amico” z apostrofem. Apostrof należy wyłącznie do rodzaju żeńskiego. Mężczyzna to zawsze un amico, osobno, bez żadnego znaku.
Ściąga
Jedna tabela, którą warto mieć przed oczami przez pierwszy miesiąc:
| Włoski | Wymowa | Po polsku | Kiedy tak mówimy |
|---|---|---|---|
| rodzaj męski, spółgłoska | il / un | il libro, un libro | Domyślny przypadek. |
| rodzaj męski, trudna zbitka | lo / uno | lo studente, uno studente | s+sp., z, gn, ps, pn, x, y |
| rodzaj męski, samogłoska | l' / un | l'amico, un amico | Bez apostrofu przy „un”. |
| rodzaj żeński, spółgłoska | la / una | la casa, una casa | Zawsze tak samo. |
| rodzaj żeński, samogłoska | l' / un' | l'amica, un'amica | Apostrof przy obu. |
| mnoga: było il | i | i libri | |
| mnoga: było lo albo l' | gli | gli studenti, gli amici | |
| mnoga: rodzaj żeński | le | le case, le amiche | Bez wyjątków. |
Wszystkiego jest tu osiem wierszy, a połowa z nich to rodzaj żeński, w którym nie ma nad czym myśleć. Reszta sprowadza się do jednego pytania, które można sobie zadać po cichu przed wypowiedzeniem słowa: czy to się wygodnie wymawia?
Słówka z tego artykułu
13 zwrotów gotowych do nauki. Zaznacz te, których chcesz się uczyć. Wrócą do Ciebie w powtórkach wtedy, kiedy zaczniesz je zapominać.
Może Cię zainteresować
Zestawy słówek ze zdjęć, którymi dzielą się uczący się. Każdy da się przeczytać i przećwiczyć w quizie bez zakładania konta.
Ucz się włoskiego z piosenek
Wybrane słówka z piosenek z YouTube, z tłumaczeniem i podziałem na poziomy. Na stronie piosenki są fiszki i krótki quiz, bez zakładania konta.
Zobacz również
Jak czytać po włosku: wszystkie reguły na jednej stronie
Włoski czyta się tak, jak się pisze, pod warunkiem, że zna się osiem reguł. Tu są wszystkie, z przykładami i …
Włoski w restauracji: zwroty, które naprawdę usłyszysz
Jak zamówić, co odpowiedzieć kelnerowi i dlaczego contorno zamawia się osobno. Zwroty z wymową i uwagą o tym,…
Nauka angielskiego z piosenek: czego nie uczy podręcznik
Nauka angielskiego z piosenek: gonna, wanna i ain't z wymową, test poziomu piosenki, napisy na YouTube, aplik…